Judith in Vikings: de prinses, de koningin en het gedicht

Achter de zoekterm judith viking gaan drie verschillende vrouwen schuil, en vrijwel niemand neemt de moeite ze uit elkaar te houden. Er is de Northumbrische prinses uit de serie Vikings, degene bij wie voor het oog van het hof een oor wordt afgesneden. Er is een koningin van Wessex die in de negende eeuw echt heeft bestaan. En er is de heldin van een gedicht, overgeschreven in het beroemdste handschrift uit de Angelsaksische literatuur.

De pagina's over dit onderwerp kiezen er één, meestal de eerste, en laten de andere twee links liggen. U houdt er een samenvatting van afleveringen aan over, zonder te weten wat de serie heeft verzonnen of wat de geschiedenis werkelijk zegt.

Deze gids haalt de drie Judiths uit elkaar die in de zoekterm samenvallen. U vindt hier de volledige weg van het personage en de gedateerde chronologie van de koningin die haar inspireerde. Daarnaast een fout van de serie die niemand aanwijst, en het onverwachte verband tussen deze naam en de wolf van de Noorse slagvelden.

De kern in het kort

• Judith is een terugkerend personage van seizoen 2 tot en met 5, eerst gespeeld door Sarah Greene en daarna door Jennie Jacques.
• Zij is de dochter van koning Aelle van Northumbria en de echtgenote van Aethelwulf, zoon van koning Ecbert van Wessex.
• Zij sterft aan kanker in seizoen 5, nadat zij haar eigen zoon Aethelred heeft vergiftigd.
• Er heeft echt een koningin Judith bestaan: Judith van Vlaanderen, dochter van Karel de Kale, in 856 op ongeveer 12-jarige leeftijd tot koningin van Wessex gekroond.
• Op één belangrijk punt zit de serie ernaast: de echte Judith was de stiefmoeder van Alfred de Grote, niet zijn moeder.

Wie is Judith in de serie Vikings

Judith is de Northumbrische prinses die koningin van Wessex wordt, dochter van koning Aelle en echtgenote van prins Aethelwulf. Op de meest gestelde twijfelvraag is het antwoord dus ja: zij is inderdaad de dochter van Aelle, die Northumbrische koning op wie Ragnar Lothbrok zich hardnekkig wil wreken, en van koningin Ealhswith.

Haar entree in het verhaal past in één verdragsclausule. Aelle en Ecbert, koning van Wessex, zoeken een bondgenootschap tegen de Noorse invallen, en dat bondgenootschap wordt bezegeld met een huwelijk: dat van Judith met Aethelwulf, de zoon van Ecbert. Zij verschijnt voor het eerst in seizoen 2, aflevering 7 met de titel Blood Eagle.

Niets in dat vertrekpunt laat vermoeden wat er van haar zal worden. De serie zet haar neer als een vrome, geleerde en nieuwsgierige jonge vrouw, mijlenver van de strijdsters van Kattegat. Juist die nieuwsgierigheid wordt haar ondergang en daarna haar redding. Deze beeldwereld van Noorse en Angelsaksische hoven, van donker metaal en gedragen symbolen, loopt door een groot deel van onze wolvensieraden.

Wie speelt Judith in Vikings

Twee actrices volgen elkaar op in de rol, wat de verwarring bij sommige kijkers verklaart. Sarah Greene vertolkt Judith in seizoen 2, vanaf haar eerste aflevering. De rol wordt daarna overgenomen door Jennie Jacques, die haar speelt van seizoen 3 tot het einde van seizoen 5, zo'n veertig afleveringen lang. Het is deze tweede, langere vertolking die het publiek met het personage verbindt.

De weg van Judith, van Northumbrische prinses tot koningin van Wessex

De weg van Judith bestaat uit vier kantelpunten, en elk daarvan maakt haar iets minder volgzaam dan het vorige. De serie vertelt geen geplande opgang maar een reeks opengebroken deuren.

• De bruid van het bondgenootschap: uitgehuwelijkt aan Aethelwulf om Northumbria en Wessex aaneen te smeden, krijgt zij een jaar na de bruiloft een eerste zoon, Aethelred.
• Het intellectuele ontwaken: haar fascinatie voor de monnik Athelstan, die onder de Noormannen heeft geleefd en tegelijk in God en in Odin gelooft, slaat een bres in haar gesloten wereld. Koning Ecbert van zijn kant moedigt haar politieke vorming aan.
• De moeder van twee erfgenamen: uit haar verhouding met Athelstan komt een tweede zoon voort, gedoopt als Alfred, de latere Alfred de Grote van de serie.
• De vrouw van de macht: in de laatste seizoenen ondergaat Judith het hof niet meer, zij bespeelt het, tot aan beslissingen die niemand om haar heen durft te nemen.

Die omslag van vroomheid naar politieke berekening is het echte onderwerp van het personage. De serie velt er nooit echt een oordeel over, en juist dat maakt Judith zo lastig te plaatsen.

Waarom Judith in de serie een oor wordt afgesneden

Judith wordt een oor afgesneden als openbare straf voor haar overspel, na de geboorte van Alfred. De scène is een van de hardste uit de serie en een van de meest gezochte.

Het verloop is als volgt. Terug van veldtocht ontdekt Aethelwulf dat zijn vrouw zwanger is van een ander. Judith weigert de vader te noemen. Schuldig bevonden aan overspel, wordt zij veroordeeld tot het afsnijden van neus en oren, een onterende straf die haar voor het leven moet tekenen. De marteling begint met één oor. Omdat zij het niet kan verdragen, spreekt zij uiteindelijk de naam Athelstan uit.

Die naam redt haar. Koning Ecbert, die Athelstan voor een heilige man houdt, verklaart het kind een geschenk van God en laat de straf afbreken. Judith houdt haar litteken over, maar ook een sterkere positie aan het hof.

Inhoudelijk slaat de serie niet volledig de plank mis: de Angelsaksische wetboeken voorzagen wel degelijk in onterende lijfstraffen voor vrouwen die schuldig waren bevonden aan overspel. De enscenering komt daarentegen volledig op het conto van de scenarioschrijvers.

Wanneer en hoe sterft Judith in Vikings

Judith sterft aan kanker in seizoen 5, kort nadat zij haar eigen zoon Aethelred heeft vergiftigd. Dat is het antwoord op de meest gestelde vraag over het personage, en het komt neer op twee daden.

De eerste is een moord. Ervan overtuigd dat Aethelred nooit zal ophouden te samenzweren tegen zijn halfbroer Alfred, die ziek en wankel op de troon zit, giet Judith tijdens een diner gif in zijn beker. Zij houdt hem in haar armen terwijl hij sterft. Daarna neemt zij haar daad openlijk op zich tegenover Alfred, in aflevering 17, The Most Terrible Thing, met een ijzingwekkend argument: macht behoudt men niet zonder verschrikkelijke dingen te doen.

De tweede is een bekentenis. Judith vertrouwt Lagertha toe dat zij een knobbel in haar borst heeft en dat zij ten dode is opgeschreven. Zij overlijdt in haar bed in aflevering 19, What Happens in the Cave, omringd door Alfred, Lagertha en Elsewith. De serie gunt haar een kalme dood, wat gezien haar weg leest als een stellingname van de scenarioschrijvers.

Waarom Judith de kijkers zo sterk verdeelt

Judith is een van de meest besproken personages uit de serie, en beide kampen hebben sterke argumenten. Fanfora wijden er evenveel vijandige draadjes aan als pleidooien.

Wat haar het vaakst wordt verweten:

• Een aanhoudend opportunisme, waardoor zij van kamp wisselt zodra de wind draait.
• Een regelrecht verraad aan Athelstan en daarna aan Aethelwulf.
• De vergiftiging van haar eigen zoon, die velen onvergeeflijk vinden, wat het motief ook is.

Wat haar verdedigers erin zien:

• Een vrouw zonder enige wettelijke macht aan een volledig mannelijk hof, die alleen invloed rest.
• Een personage dat de werkelijke prijs van macht betaalt, terwijl de mannen in de serie doden zonder dat iemand ervan opkijkt.
• Een van begin tot eind samenhangende ontwikkeling, van de verminkte jonge vrouw tot de koningin die alleen beslist.

Het oordeel is aan u. De serie hoedt zich er wel voor het te vellen.

Judith van Vlaanderen, de zeer echte koningin achter het personage

Ja, er heeft echt een koningin Judith bestaan, maar zij was niet Angelsaksisch: zij was Frankisch. Zij heet Judith van Vlaanderen, en haar leven is romanesker dan dat van het personage.

Dit is haar chronologie, zoals de bronnen die geven:

• Geboren rond 843, dochter van Karel de Kale, koning van West-Francië, en achterkleindochter van Karel de Grote.
• Gehuwd met Aethelwulf, koning van Wessex, op 1 oktober 856, in het koninklijk paleis van Verberie-sur-Oise. Zij is dan ongeveer 12 jaar.
• De plechtigheid wordt geleid door Hincmar, aartsbisschop van Reims, die haar een diadeem op het hoofd zet. Aethelwulf verleent haar de titel van koningin, terwijl de gewoonte van Wessex de vrouw van de koning verbood die titel te dragen en op de troon te zitten. Voor die tijd is dat een zware institutionele afwijking.
• Weduwe op 13 januari 858, huwt zij Aethelbald, de eigen zoon van haar overleden man, en dus haar stiefzoon.
• Opnieuw weduwe op 20 december 860, zonder kinderen uit een van beide huwelijken.
• Teruggebracht naar Francië en ondergebracht in het klooster van Senlis, vertrekt zij in het voorjaar van 862 met Boudewijn met de IJzeren Arm. Hun huwelijk wordt in 863 geregulariseerd na tussenkomst van de paus, en Boudewijn krijgt Vlaanderen.

Twee koninklijke huwelijken voor haar twintigste, een vlucht, en aan het einde de stichting van een gravendynastie. Het personage uit de serie oogt daarnaast bijna braaf.

Wat de serie heeft verzonnen en wat zij heeft behouden

De serie houdt het skelet en maakt het vlees volledig opnieuw. De tabel hieronder scheidt, voor de Judith op het scherm, wat uit de bronnen komt van wat uit de pen van de scenarioschrijvers komt.

Eén punt verdient nadruk, want geen enkele publiekspagina noemt het. Alfred de Grote werd geboren in 849, uit Aethelwulf en zijn eerste vrouw Osburh. De historische Judith, geboren rond 843, huwt Aethelwulf pas in 856. Zij was dus de stiefmoeder van Alfred, met amper zes jaar verschil tussen hen beiden. Haar tot zijn moeder maken is chronologisch onmogelijk.

Judith, de wolf en het Beowulf-handschrift

Er bestaat een derde Judith, en zij is degene die deze naam met de wolf verbindt. Er is een Oudengels gedicht met de titel Judith tot ons gekomen, en de plaats waar het bewaard bleef zegt al genoeg over het belang ervan.

Dat gedicht is overgeschreven in de Nowell Codex, het handschrift dat Beowulf bevat. Judith volgt daar onmiddellijk op het grote heldendicht, van de hand van dezelfde kopiist, in een afschrift gedateerd rond 975 tot 1025. De tekst is onvolledig: het handschrift heeft geleden onder de brand van de Cotton-bibliotheek in 1731, en een deel van het gedicht is verdwenen.

Wat rest bevat een strijdtafereel, en dat tafereel roept een centrale figuur van de Angelsaksische poëzie op: de beesten van de slag. Drie dieren kondigen het bloedbad aan en volgen het om zich eraan te voeden. De wolf, de raaf en de arend. In Judith verschijnen zij in de verzen 204 tot 212 en opnieuw in de verzen 292 tot 296. De magere wolf verheugt zich in het bos voordat het bloed vloeit.

Dat is geen losstaand toeval. Hetzelfde drietal spookt door acht andere Oudengelse gedichten, waaronder Beowulf en De slag bij Maldon. En het weerklinkt, aan de andere kant van de Noordzee, in de wolven van de Noorse mythologie. Daar vindt u Geri en Freki, de twee metgezellen van Odin die aan zijn tafel eten, en Fenrir, de geketende wolf wiens muil zich bij Ragnarok zal openen. In deze teksten is de wolf nooit louter decor. Hij is de getuige die eerder dan de mensen weet dat de slag zal plaatsvinden. Die aanwezigheid vindt u terug in onze wolfhangers en in onze wolvendecoratie.

De Noorse beeldwereld dagelijks dragen

De esthetiek van de serie steunt op drie dingen: het materiaal, de soberheid en het symbool. Zo brengt u die over zonder in verkleedkleding te belanden.

• Kies donkere of verouderde metalen in plaats van glanzende: gepatineerd messing en gezwart staal dragen deze taal beter dan gepolijst goud.
• Geef de voorkeur aan één sterk stuk boven een stapeling van accessoires. Een uitgesproken wolvenring volstaat om de toon te zetten.
• Vermijd babbelzieke prints. Een dierenmotief werkt wanneer het grafisch blijft, zoals op onze wolven-T-shirts.
• Let op de samenhang van de tinten: dit register leeft in grijzen, bruinen, diepe groenen en zwart, nooit in felle kleuren.
• Houd een symbool dat u aanspreekt in plaats van een decoratief symbool. Een wolf, een raaf, een rune: de betekenis telt zwaarder dan het aantal.

Veelgestelde vragen over Judith, de serie en de geschiedenis

De vijf meest gestelde vragen over Judith gaan over haar identiteit, haar dood, haar werkelijke bestaan, haar afstamming van koning Aelle en haar plaats tussen de andere personages. Hier de korte antwoorden.

Wie is Judith in Vikings

Judith is de Northumbrische prinses, dochter van koning Aelle en koningin Ealhswith, uitgehuwelijkt aan prins Aethelwulf van Wessex om een bondgenootschap tussen beide koninkrijken te bezegelen. Zij verschijnt in seizoen 2 en wordt koningin van Wessex. Zij is de moeder van Aethelred en van Alfred, de latere Alfred de Grote van de serie.

Sterft Judith in Vikings

Ja. Judith sterft in seizoen 5 aan kanker, nadat zij Lagertha heeft toevertrouwd dat zij een knobbel in haar borst heeft. Zij overlijdt in haar bed, omringd door Alfred, Lagertha en Elsewith. Haar dood komt kort na de vergiftiging van haar zoon Aethelred, die zij tegenover Alfred op zich neemt.

Wie was de echte koningin Judith

De historische koningin Judith is Judith van Vlaanderen, geboren rond 843, dochter van Karel de Kale. Zij huwt Aethelwulf, koning van Wessex, op 1 oktober 856 in Verberie, en krijgt de titel van koningin tegen de plaatselijke gewoonte in. Tweemaal weduwe, huwt zij daarna Boudewijn met de IJzeren Arm en staat zij aan het begin van het geslacht van de graven van Vlaanderen.

Is Judith de dochter van Aelle

Ja, in de serie. Judith wordt neergezet als de dochter van koning Aelle van Northumbria, de verbeten tegenstander van Ragnar Lothbrok, en van koningin Ealhswith. Die afstamming is een vondst van de scenarioschrijvers: de historische Judith was de dochter van de Frankische koning Karel de Kale, zonder enige band met Northumbria.

Wie is de vrouw van Ivar in Vikings

De vrouw van Ivar de Beenloze is in de serie Freydis, met wie hij in Kattegat huwt en die hij tot koningin verheft. Zij heeft geen enkele band met Judith, die tot het Angelsaksische kamp van het verhaal behoort en Ivar nooit in een gezamenlijke verhaallijn tegenkomt.