Vikingvlecht: geschiedenis, symboliek en 6 modellen stap voor stap

Er is het beeld, en er zijn de bronnen. Het beeld heeft iedereen op zijn netvlies: een krijger met een half geschoren schedel, een lange strakke vlecht die langs de zijkant naar beneden loopt, metalen kralen erdoorheen geregen. De vikingvlecht is zo'n vanzelfsprekende beeldcode geworden dat niemand zich nog afvraagt waar hij vandaan komt.

Het antwoord is ongemakkelijk. Bijna alles wat vandaag te zien is komt uit de kostuumafdeling van televisieseries, en de weinige geschreven beschrijvingen van tijdgenoten van de Scandinaviërs uit de vikingtijd vertellen iets anders. Dat wil niet zeggen dat het spoor vals is. Het betekent dat het rust op een echte ondergrond die slecht is naverteld.

Bij Terre des Loups is het Noordse materiaal vertrouwd terrein: het zit vol wolven, van Fenrir tot de twee metgezellen van Odin, en de meest gevreesde strijders droegen een wolvenvacht over de schouders. Deze gids doet daarom twee dingen. Hij zet recht wat we werkelijk weten, en geeft u daarna de zes families vlechten, met het materiaal, de tijdsduur en de handgreep, met de precisie die overal elders ontbreekt.

Dit is de kern

• Geen enkele geschreven bron uit de vikingtijd beschrijft een Scandinavische man met vlechten, maar kammen liggen bij duizenden in de graven en haarverzorging is uitstekend gedocumenteerd.
• De enige bijna gelijktijdige beschrijving van de Deense mode, bij Ælfric van Eynsham rond het jaar 1000, spreekt van een vrije nek en lang haar dat over de ogen valt.
• In de Njáls saga kosten twee geweigerde haarlokken een man het leven: haar was een sociaal bezit, geen detail.
• Wat we vandaag een vikingvlecht noemen is vrijwel altijd een Hollandse vlecht, waarvan de strengen eronderdoor gaan in plaats van eroverheen.
• Zes families modellen dekken zo goed als elk resultaat, van de eenvoudige zijvlecht tot de baardvlecht.

Droegen de vikingen echt vlechten?

Geen enkele geschreven bron uit de vikingtijd beschrijft een Scandinavische man met vlechten, maar de voorwerpen en de beeldtaal vertellen een ander deel van het verhaal. De vraag verdient meer dan een ja of een nee, want de drie soorten bewijs die we hebben zeggen niet hetzelfde.

Wat de teksten zeggen

De meest geciteerde getuigenis komt van een Engelse monnik, Ælfric van Eynsham, in een brief aan zijn broer Edward rond het jaar 1000. Hij verwijt zijn landgenoten dat ze de Deense mode overnemen, die hij met twee kenmerken beschrijft: een vrije nek en ogen die schuilgaan achter het haar. Met andere woorden een geschoren nek en een lange pony, zowat het tegendeel van het kapsel dat de series populair hebben gemaakt. En geen vlecht te bekennen.

De IJslandse saga's, later opgeschreven, spreken uitvoerig over haardossen, vooral die van vrouwen, en beschrijven ze als lang, verzorgd, soms lang genoeg om het lichaam te omhullen. Hoe dat haar werd opgestoken, vertellen ze vrijwel nooit.

Wat de voorwerpen zeggen

Hier is het oordeel helder. Kammen behoren tot de meest voorkomende vondsten in Scandinavische graven uit die periode, vaak gesneden uit gewei en soms aan de gordel gedragen. Het scheepsgraf van Oseberg, gedateerd op 834, leverde er meerdere op, naast de rest van de persoonlijke uitrusting van de twee begraven vrouwen. Een cultuur die onverschillig staat tegenover haar haar laat geen kammen bij duizenden achter.

Wat de beeldtaal zegt

Het meest sprekende stuk is een klein zilveren beeldje dat in 2012 in Hårby in Denemarken werd gevonden, gedateerd rond het jaar 800. Het toont een gewapende vrouw van wie het haar achter het hoofd is samengebonden tot een lange staart die op zichzelf is geknoopt. Het is tot op vandaag een van de scherpste documenten die we hebben over een kapsel uit die tijd, ook al blijft de uitleg omstreden. Beeldjes en gravenstenen tonen bewerkt haar, zelden los gedragen, maar hun schaal maakt het onmogelijk om tussen een vlecht en een eenvoudige knoop te kiezen.

De eerlijke conclusie past in één zin: de vikingvlecht zoals hij vandaag gedragen wordt is een moderne reconstructie, geplaatst op een gedocumenteerde ondergrond van haarverzorging en bewerkt haar.

Wat het haar verried over rang, clan en de geest van de wolf

In de Noordse wereld werkte het haar als een sociaal document, van een afstand leesbaar. Het gaf rang, rijkdom, leeftijd en burgerlijke staat prijs nog voor er een woord was gevallen. Een getrouwde vrouw bedekte of stak haar haar op, waar een jong meisje het los droeg. Een man van wie het hoofd met geweld werd geschoren, was een onteerd man.

De meest genadeloze scène staat in hoofdstuk 77 van de Njáls saga. Gunnar van Hlíðarendi, belegerd in zijn eigen huis, ziet de pees van zijn boog doorgesneden worden. Hij vraagt zijn vrouw Hallgerðr om twee lokken van haar haar om er een nieuwe van te vlechten. Zij weigert en herinnert hem aan de klap die hij haar jaren eerder had gegeven. Hij sterft. In deze literatuur wegen twee haarlokken op tegen een mensenleven.

Precies daar komt de wolf door de voordeur naar binnen en niet door het raam. De saga's beschrijven de úlfheðnar, ook geschreven als ulfhednar en letterlijk wolvenvachten, aan Odin gewijde strijders die zich in de huid van het dier hulden en van wie werd gezegd dat ze in de strijd zijn aard aannamen. Hun beeldwereld is precies wat wie vandaag zijn manen vlecht, zoekt: haar dat bewerkt is maar nooit tam, een teken van verbondenheid met een roedel eerder dan met een hof. Odin zelf wordt geflankeerd door Geri en Freki, zijn twee wolven, en voert die twee met zijn eigen deel van het vlees.

Die lezing verklaart waarom de stijl overeind blijft. Een vlecht is niet alleen een kapsel: hij bedwingt een wilde materie zonder haar te ontkennen. Wie dat register verder wil trekken dan het haar, komt vaak uit bij wolvensieraden, en in het bijzonder bij een wolvenhanger die als totem wordt gedragen.

Vlecht, haarvlecht of braid: het vocabulaire rechtgezet

Vlecht en haarvlecht betekenen in het dagelijks Nederlands hetzelfde, en het echte technische verschil ligt ergens anders, tussen de klassieke en de Hollandse vlecht. Vlecht staat zowel voor de handeling als voor het resultaat en dient ook voor gevlochten leer of riet; het Engelse braid is gewoon meegekomen met de mode van de series. Pikant detail: de zogeheten Hollandse vlecht heet in Nederland en Vlaanderen zelf meestal de omgekeerde vlecht, wat meteen verraadt waar het echt om draait.

Het onderscheid dat alles verandert is technisch, en niemand benoemt het. Bij een klassieke vlecht gaat elke zijstreng over de middenstreng heen: de vlecht zakt weg in de haarmassa. Bij een Hollandse vlecht gaat elke streng eronderdoor: de vlecht komt in reliëf naar voren, alsof hij op het hoofd ligt.

Bekijk om het even welke foto van een vikingvlecht. Dat uitstekende touwwerk, duidelijk los van de schedel, is een Hollandse vlecht. Het reliëf maakt de stijl, niet het aantal vlechten en niet de kralen.

Met vier termen kunt u daarna elke tutorial volgen:

• Franse vlecht: klassieke vlecht die gaandeweg nieuwe strengen opneemt en plat op het hoofd ligt.
• Hollandse vlecht: dezelfde omgekeerd, strengen eronderdoor, resultaat in reliëf.
• Visgraatvlecht: slechts twee strengen, waartussen om beurten dunne lokken worden gekruist, met een strak resultaat als een korenaar.
• Undercut: geschoren of zeer korte zijkanten die al het volume bovenop laten.

De 6 families vikingvlechten en hoe u kiest

Zes modellen dekken zowat elk resultaat dat online te zien is, en de keuze hangt van twee criteria af: de beschikbare lengte en de tijd die u eraan wilt besteden.

Elke familie heeft haar eigen logica:

• De eenvoudige Hollandse vlecht vertrekt van een zijscheiding en loopt naar de nek. Dit is het model dat u eerst leert, al het andere volgt eruit.
• De dubbele zijvlecht omlijst het gezicht en laat de massa achteraan los. Hij kan overal, van alledag tot festival.
• De gevlochten kroon gaat rond het hoofd en sluit op zichzelf. Spectaculair, veeleisend, zelden meteen raak.
• De visgraatvlecht geeft een strak en vol resultaat dat fijn haar flatteert, waar een vlecht met drie strengen mager zou ogen.
• De meerdere vlechten op een undercut vragen een vooraf voorbereid kapsel en een flinke dosis geduld.
• De baardvlecht staat op zichzelf of echoot een vlecht op het hoofd.

De haarkralen, ringen en metalen sluitingen die deze vlechten afwerken horen net zo goed bij de uitrusting als de elastiekjes. U vindt ze bij de wolvenaccessoires als u in hetzelfde register wilt blijven.

Een vikingvlecht maken, stap voor stap

Een strakke Hollandse zijvlecht vraagt vier stuks gereedschap en een tiental minuten, zodra de handgreep zit. Dit is het startmodel, de basis van de vijf andere.

Het minimale materiaal:

• Een staartkam, om scherpe scheidingen te trekken
• Dunne transparante elastiekjes, discreter dan dikke
• Een textuurspray of een zeezoutspray, voor grip
• Afdeelklemmen, om de rest van het haar vast te houden terwijl u werkt
• Optioneel kralen, ringen of leren veters voor de afwerking

De methode, in deze volgorde:

1. Bereid voor op haar van de dag ervoor, of verstuif een textuurspray op schoon haar. Te schoon haar glijdt en de vlecht valt uit elkaar.
2. Deel af met de staartkam: trek een scheiding van de slaap naar de achterkant van het hoofd en zonder de baan af die u gaat vlechten. Zet de rest vast met een klem.
3. Begin met drie gelijke strengen aan het begin van de scheiding en breng de zijstrengen stelselmatig eronderdoor, onder de middenstreng. Precies die onderdoorgang maakt het reliëf.
4. Neem bij elke kruising een dunne lok van boven en van onder mee, telkens met dezelfde dikte. Regelmaat telt zwaarder dan snelheid.
5. Trek aan naarmate u naar beneden werkt, zonder aan de slapen te trekken: de spanning moet uit de vlecht zelf komen, nooit uit de hoofdhuid.
6. Zet vast met een dun elastiekje en schuif daarna de kraal of de ring omhoog tot aan het sluitpunt.
7. Trek los door licht aan de buitenste lussen van de vlecht te trekken, van onder naar boven. Deze stap geeft het volume dat een schoolvlecht scheidt van een Noordse vlecht.

Drie reflexen volstaan om een vlecht niet te laten mislukken:

• Vermijd net gewassen haar, veel te glad om een strakke vlecht langer dan een uur vast te houden.
• Houd de spanning gelijkmatig over de hele vlecht en trek nooit aan de hoofdhuid bij de slapen.
• Reserveer tien seconden voor het losjes trekken op het einde: precies dat scheidt een schoolvlecht van een Noordse vlecht.

Vikingvlecht voor vrouwen, mannen en kinderen: afstemmen op het haar

Het model hangt niet af van het geslacht, maar van lengte, dikte en textuur. Dat is het enige bruikbare raster, en het bespaart u een uur aan een model dat toch niet blijft zitten.

Lang en halflang haar

Dit is het breedste terrein. De gevlochten kroon, de dubbele zijvlecht en de half opgestoken gevlochten staart werken hier allemaal. Op zeer lang haar vraagt de kroon vaak een tweede paar handen om achteraan te sluiten.

Kort haar en geschoren kapsels

Boven de schouders geeft één enkele vlecht bovenop het hoofd al de gezochte lijn. Op een kapsel dat aan de zijkanten is geschoren volstaan twee tot vier parallelle vlechten, op voorwaarde dat u bovenop minstens twaalf centimeter lengte hebt. Om eerst het kapsel zelf te kiezen voor u aan vlechten denkt: onze gids voor vikingkapsels behandelt de zeven families kapsels in detail.

Kinderen

Blijf bij eenvoudige vlechten, zachte elastiekjes en een korte sessie. Geen spanning op de slapen en niet dagenlang laten zitten: een kinderhoofdhuid verdraagt aanhoudende trek slecht.

Bijzondere texturen

Fijn haar glijdt: textuurspray wordt verplicht en de visgraatvlecht geeft meer zichtbare massa. Krullend en kroeshaar houdt de Hollandse vlecht opmerkelijk goed vast en behoudt het reliëf dagenlang, maar vraagt hydratatie voor het vlechten, anders breekt het bij het uitkammen.

Baardvlecht en onderhoud: blijven zitten zonder haarbreuk

Een vlecht die dagenlang gedragen wordt beschadigt het haar als hij 's nachts niet wordt losgemaakt en als de spanning slecht verdeeld is. Dat is het punt dat de tutorials stelselmatig verzwijgen.

Reken voor de baard op minstens tien centimeter lengte onder de kin. Breng voor het vlechten een baardolie aan, werk met drie strakke strengen en sluit af met een metalen ring in plaats van een elastiekje, dat bij het verwijderen uitrukt. Twee fouten om te vermijden: een droge baard vlechten, die breekt, en de vlecht langer dan twee dagen laten zitten zonder hem los te maken.

De onderhoudsroutine komt neer op vier handelingen:

• Breng voor het vlechten een hydraterende verzorging aan in de lengtes en laat die voor drie kwart drogen.
• Ga niet verder dan drie tot vier dagen ononderbroken dragen, en maak de vlecht elke nacht los of slaap op een satijnen kussensloop.
• Ontwar met de vingers, van onder naar boven, nooit met een fijne kam, voor u wast en verzorgt.
• Houd in gedachten dat krullend en kroeshaar een vlecht langer vasthoudt, maar sneller breekt bij droog ontwarren.

Het Noordse detail is de moeite waard: in het Oudnoors heet zaterdag laugardagr, letterlijk baddag. Het woord heeft overleefd in de moderne Scandinavische talen. Een latere Engelse kroniek, toegeschreven aan Johannes van Wallingford in de dertiende eeuw, verwijt de Denen zelfs dat ze zich dagelijks kammen en vaak van kleren wisselen. Een indirecte bron van veel later datum, maar ze wijst dezelfde kant op als de kammen uit de graven.

Om een vlecht in de winter onder een muts te houden zonder hem plat te drukken, kiest u beter voor een soepele breisel: de wolvenmutsen laten de zijvlecht zichtbaar. En om het register door te trekken naar de pols neemt een wolvenarmband van gevlochten leer precies dezelfde beeldtaal over.

FAQ: vikingvlecht

Waar staat een vlecht symbool voor?In de meeste traditionele culturen staat de vlecht voor het samenbrengen van losse strengen tot iets steviger: de familieband, het bondgenootschap, de samenhang van een groep. In de Noordse context verwijst hij vooral naar zelfbeheersing en naar het behoren tot een geslacht of een strijdersbende.

Wat is de spirituele betekenis van een vlecht?Haar wordt in veel tradities gezien als een verlengstuk van de levenskracht. Vlechten komt er dan op neer die kracht te bundelen in plaats van haar te laten wegvloeien. Geen enkele oude Noordse bron verwoordt dat zo uitdrukkelijk, maar het strookt met het sociale gewicht dat aan haar werd toegekend.

Wat was het typische kapsel van een viking?De enige bijna gelijktijdige beschrijving, die van Ælfric van Eynsham rond het jaar 1000, spreekt van een vrije nek en een lange pony over de ogen. Geen enkele bron beschrijft het kapsel met lang haar bovenop en geschoren zijkanten dat we vandaag met de vikingen verbinden.

Welke vikingvlecht kiest u als beginner?De eenvoudige Hollandse zijvlecht. Hij vraagt een tiental minuten, houdt vanaf vijftien centimeter lengte en vormt de technische basis van alle andere modellen.

Hoelang blijft een vikingvlecht zitten?Drie tot vier dagen hoogstens op steil of golvend haar, langer op krullend en kroeshaar. Daarna neemt het risico op breuk bij het ontwarren duidelijk toe.

Kan een vikingvlecht op kort haar?Ja, vanaf ongeveer twaalf centimeter bovenop het hoofd. Daaronder glippen de lokken weg en houdt de vlecht niet; dan werkt u beter eerst aan het kapsel voor u aan vlechten denkt.

Daarna rest alleen nog de stijl verder te trekken dan het haar. Kralen, ringen, gevlochten leer en metaalwerk maken de helft van het Noordse effect uit, en ze worden in hetzelfde register gekozen als het kapsel zelf.