Astrid uit Vikings: strijdster, koningin en Noordse naam

Drie verschillende vrouwen luisteren naar de naam Astrid, en de zoekopdracht astrid viking gooit ze op één hoop zonder ze ooit uit elkaar te halen. Er is het personage uit de serie Vikings, strijdster uit de kring van Lagertha die koningin wordt. Er zijn de Scandinavische vorstinnen die deze naam in de elfde eeuw echt gedragen hebben. En er is de voornaam zelf, die vandaag nog steeds gegeven wordt en waarvan de stam teruggaat op het Oudnoords.

De pagina's over dit onderwerp pikken er één uit en laten de twee andere links liggen. U houdt er een half antwoord aan over, meestal zonder te weten wat fictie is en wat uit de bronnen komt.

Deze gids haalt de drie Astrids die in de zoekresultaten door elkaar lopen dus uit elkaar. Hier zijn de drie versies, netjes gescheiden, met wat de archeologie zegt over de strijdsters van de Noordse wereld en wat deze naam werkelijk betekent.

De kern in het kort

• Astrid is een terugkerend personage in seizoen 4 en 5 van de serie Vikings, gespeeld door de Zweedse actrice Josefin Asplund.
• Ze sterft in seizoen 5, doorboord door het zwaard van Lagertha, op het slagveld.
• Het personage is een bedenksel van de scenaristen: in de saga's komt geen enkele Astrid van dit type voor.
• De voornaam zelf is wel volkomen authentiek en werd gedragen door koninginnen van Noorwegen.
• Ástríðr laat zich lezen als goddelijke schoonheid of geliefde van de goden, op de stam van de Asen.

Astrid in Vikings: wie dit personage echt is

Astrid is een Noordse strijdster uit de kring van Lagertha die door een gedwongen huwelijk koningin wordt. Ze duikt voor het eerst op in seizoen 4, in aflevering 11 met de titel The Outsider, en blijft in beeld tot halverwege seizoen 5, in totaal zo'n zeventien afleveringen. De rol is voor Josefin Asplund, Zweeds actrice, in de door History Channel geproduceerde serie Vikings.

Haar uitgangspositie is duidelijk: Astrid hoort bij de groep vechtsters die Lagertha in Hedeby traint. De serie zet haar eerst neer als skjaldmö, een Oudnoordse term die in het Nederlands wordt weergegeven als schildmaagd, en daarna als de rechterhand van Lagertha zodra die zich in Kattegat vestigt. De twee vrouwen zijn ook geliefden, iets waar de serie geen doekjes om windt.

Die dubbele positie, militair en intiem, verklaart alles wat volgt. Astrid is nooit zomaar een figurant op het slagveld: ze staat in het hart van Lagertha's macht, en precies dat maakt haar kostbaar voor haar vijanden. Diezelfde beeldtaal van de strijdster uit het noorden loopt door een groot deel van onze wolvensieraden, die vanuit hetzelfde visuele vocabulaire zijn bedacht.

Het parcours van Astrid, van strijdster van Lagertha tot vikingkoningin

Het parcours van Astrid komt neer op drie kantelpunten, en elk daarvan laat haar minder ruimte dan het vorige. De serie bouwt geen gekozen opgang op, maar een reeks deuren die dichtvallen.

Onder de vleugels van Lagertha

Astrid leert vechten bij Lagertha, die tegelijk haar leermeester en haar partner wordt. Ze kruist het pad van Ragnar, wijst zijn avances af en begint daarna een relatie met Bjorn IJzerzijde. Tot dat moment staat haar loyaliteit aan Lagertha nooit ter discussie.

De ontvoering door koning Harald

Alles kantelt wanneer koning Harald, op dat moment gevangene van Lagertha, haar ontvoert en tot een huwelijk dwingt in ruil voor haar leven. Aan dat huwelijk is niets romantisch: het is oorlogsbuit die in een politiek bondgenootschap wordt omgezet.

Koningin, maar gevangen in haar positie

Als koningin naast Harald wint Astrid een titel en verliest ze haar steun. Ze probeert Lagertha te waarschuwen voor de aanval die Harald en Ivar voorbereiden, en betaalt een scheepsbemanning om een bericht over te brengen. De mannen eisen sieraden als betaling en verkrachten haar vervolgens.

• Stap 1: vrije strijdster in de kring van Lagertha, in Hedeby en daarna in Kattegat.
• Stap 2: ontvoering door Harald en huwelijk onder dwang.
• Stap 3: kroon binnen, loyaliteiten die aan geen van beide kanten nog vol te houden zijn.

Wanneer en hoe Astrid in de serie sterft

Astrid sterft in seizoen 5, gedood door Lagertha op het slagveld. Dat is het directe antwoord op de vraag waarmee de meeste kijkers na de scène met het bericht blijven zitten.

Zwanger geraakt door de verkrachting, wil Astrid dit kind niet. De twee vrouwen komen tegenover elkaar te staan tijdens het treffen tussen de troepen van Harald en die van Lagertha. Astrid werpt zich op haar vroegere geliefde, die haar met haar zwaard doorboort. Ze sterft in de armen van Lagertha.

Het is geen toeval dat de zoekopdracht Astrid Vikings dood een van de meest ingetypte rond dit personage blijft: de scène komt zonder aankondiging en sluit een hele verhaallijn af in enkele seconden.

De serie sluit de boog van het personage dus af door de hand van degene die haar had opgeleid, en dat geeft deze dood een gewicht dat de andere afscheiden van het seizoen niet hebben. Geen wraak, geen bestraft verraad: een afgang die het personage zelf wil.

Heeft Astrid echt bestaan in de Noordse geschiedenis

Het personage is verzonnen, de naam is authentiek. Dat onderscheid alleen al ruimt de helft van de verwarring rond de zoekopdracht astrid viking op.

Geen enkele saga en geen enkele Scandinavische kroniek noemt een strijdster met de naam Astrid die verbonden is met Lagertha, met Bjorn of met koning Harald. Het personage is een creatie van de scenaristen, opgebouwd uit echte elementen van de Noordse samenleving: de betrekkelijk sterke juridische positie van vrouwen, hun rol in het beheer van de hoeven wanneer de mannen weg waren, en de literaire figuur van de schildmaagd.

De geschiedenis van Noorwegen kent daarentegen wel degelijk vooraanstaande vrouwen die Astrid heetten. Astrid Olofsdotter, dochter van de Zweedse koning Olof Skötkonung, trouwt rond 1019 met koning Olaf Haraldsson, de latere schutspatroon van het land, en wordt koningin van Noorwegen. Een andere Ástríðr, uit hetzelfde Scandinavische gebied, wordt in de bronnen genoemd als de moeder van Olaf Tryggvason. De naam circuleert dus op het hoogste niveau van de Noordse macht, maar in de raadzalen, niet in de slagveldverhalen.

Astrid, een vikingnaam: herkomst en betekenis in het Oudnoords

Ástríðr is een Oudnoordse samenstelling die de goden en de schoonheid verbindt. Het eerste element verwijst naar áss, de god, een van de Asen, de goddelijke familie rond Odin. Het tweede, fríðr, betekent mooi of geliefd. Vandaar de twee gangbare lezingen van de naam: goddelijke schoonheid, of geliefde van de goden.

Deze vikingnaam is nooit echt verdwenen. Hij blijft gangbaar in Zweden, Noorwegen en Denemarken, en ook in Nederland en Vlaanderen hoor je hem al tientallen jaren, geholpen door een korte klank die goed van taal naar taal reist.

Een paar namen uit dezelfde betekenisfamilie, die vaak tegelijk worden opgezocht:

• Ingrid: naar de naam van de god Ing, verbonden met schoonheid.
• Sigrid: de overwinning en de schoonheid in één naam.
• Freya: de vrouwe, naam van de godin van de liefde en de oorlog.
• Solveig: de kracht van de zon, of het pad van de zon, afhankelijk van de lezing.
• Runa: het geheim, de rune, wat gefluisterd wordt.

Wat de archeologie werkelijk zegt over vikingstrijdsters

Een Zweeds graf heeft het debat over Noordse strijdsters op zijn kop gezet, en bijna niemand haalt het aan. Het gaat om graf Bj 581, blootgelegd op de vindplaats Birka door archeoloog Hjalmar Stolpe in 1878.

Dat graf bevatte de volledige uitrusting van een hooggeplaatste strijder: zwaard, bijl, speren, pijlen, schilden en een bordspel dat vaak wordt gelezen als teken van een bevelvoerende rol. Ruim een eeuw lang gold het als de referentie voor de beschrijving van de typische vikingstrijder. In 2017 publiceert een Zweeds team een genoomanalyse van die resten en concludeert dat de persoon biologisch een vrouw was. Volgens Antiquity, het tijdschrift waarin het team het dossier in 2019 opnieuw opnam na kritiek, houdt de genetische identificatie stand, ook al blijft de sociale duiding van het graf open.

Wat dat verandert, en wat niet:

• Eén uitzonderlijk graf bewijst niet dat er legers van strijdsters bestonden.
• Het maakt wel onhoudbaar dat er nooit een vrouw als strijder begraven zou zijn.
• De saga's spraken al over skjaldmö, maar zijn twee tot drie eeuwen jonger dan de feiten.
• Het debat gaat inmiddels over de sociale status van deze vrouw, niet over haar geslacht.

Met andere woorden: het personage Astrid steunt op een echt grijs gebied, niet op pure verbeelding.

Astrid, Lagertha en Torvi: drie profielen van vikingvrouwen vergeleken

De drie belangrijkste vrouwenfiguren van de serie horen helemaal niet bij dezelfde soort waarheid. De tabel hieronder scheidt wat uit de oude bronnen komt en wat uit de schrijverskamer komt.

De wolf in de Noordse verbeelding rond Astrid

De wolf is het dier dat de hele Noordse mythologie waarin Astrid zich beweegt bij elkaar houdt. Hij is daar nooit decoratief: hij opent en sluit het verhaal van de wereld.

Fenrir, zoon van Loki, is de wolf die de goden ketenen omdat ze zijn groei vrezen, en die Odin verslindt tijdens Ragnarök. Daartegenover staan Geri en Freki, de twee wolven van Odin, die aan zijn voeten in de grote hal liggen en het voedsel krijgen dat de god zelf niet aanraakt. Absolute dreiging aan de ene kant, metgezellen van de heerser aan de andere: hetzelfde dier draagt beide rollen.

Die dubbelheid dragen de strijdsters uit de serie op zich, in de pelzen, de leren stukken en de sieraden. Een wolvenhanger neemt precies dat idee over van een beschermend dier dicht op het lichaam, terwijl een wolvenring werkt als een discreet teken, alleen zichtbaar voor wie het weet te lezen.

De uitstraling van een skjaldmö in het dagelijks leven

De Noordse strijdersesthetiek is elke dag draagbaar, zolang u haar niet als een kostuum behandelt. Het principe past in één regel: één sterk stuk, de rest ondersteunt.

• Kies één blikvanger en niet meer: een uitgesproken hanger of een brede ring, nooit allebei tegelijk.
• Geef donkere metalen en verouderde afwerkingen de voorkeur boven blinkend goudkleurig werk, ze liggen dichter bij het Noordse register.
• Vermijd het stapelen van symbolen: twee verschillende motieven op hetzelfde silhouet heffen elkaars effect op.
• Houd een sobere basis in zwart, grijs of bruin, zoals bij onze wolven-T-shirts, zodat het accessoire ruimte krijgt.
• Controleer hoe het zit in beweging: een gestructureerd wolvenjack bepaalt het silhouet, maar moet een hele dag comfortabel blijven.

Een opmerking over de aanpak: in de serie zijn de vrouwelijke personages die er visueel het geloofwaardigst uitzien degenen van wie de kleding functioneel blijft. Diezelfde reflex werkt in het echte leven.

FAQ: Astrid, de serie en de Noordse voornaam

Astrid is een verzonnen personage uit de serie Vikings, gedood in seizoen 5, van wie de voornaam wel degelijk echt is. De vier vragen hieronder zijn de vragen die over dit onderwerp het vaakst terugkomen.

Wie is koningin Astrid in Vikings?

Astrid wordt koningin door met koning Harald te trouwen, nadat hij haar heeft ontvoerd. Die titel wordt haar eerder opgelegd dan gegund. Daarvoor was ze strijdster en vervolgens de rechterhand van Lagertha. Haar bewind is kort en eindigt op het slagveld, tegenover degene die haar had opgeleid.

Wanneer sterft Astrid in Vikings?

Ze sterft in seizoen 5, tijdens het treffen tussen de troepen van koning Harald en die van Lagertha. Zwanger na een verkrachting en die zwangerschap afwijzend, werpt ze zich op Lagertha, die haar met haar zwaard doorboort. Astrid sterft in haar armen.

Wie is Astrid in de serie Vikings?

Ze is een skjaldmö, een vechtster die door Lagertha in Hedeby is opgeleid, aanwezig in seizoen 4 en 5 gedurende zo'n zeventien afleveringen. Ze wordt gespeeld door Josefin Asplund. Het personage komt in geen enkele saga voor: het is voor de serie geschreven.

Is Astrid een mannelijke of een vrouwelijke voornaam?

Astrid is een vrouwelijke voornaam, zowel in Scandinavië als in het Nederlandse taalgebied. De verwarring komt van de serie, waarin de stem en het temperament van het personage sommige kijkers verrassen. De Oudnoordse vorm Ástríðr is duidelijk gedocumenteerd als vrouwennaam, onder meer bij meerdere koninginnen van Noorwegen.